Search

چهارشنبه 27 تير 1397

منو

مصارف عمده سدیم

سديم يك جزء سازنده كلريد سديم NaCl مي باشد كه براي حيات بسيار ضروري است.
سديم در برخي از آلياژها براي بهبود ساختار آنها استفاده مي شود. NaK يك آلياژ از سديم و پتاسيم است كه يكي از مهمترين مواد انتقال دهنده حرارتي است.
سديم در شكل فلزي خود يك جزء سازنده ضروري در ساخت esters و توليد مواد مركب آلي است كه در تهيه صابون ( در تلفيق با اسيدهاي چرب)، جرم گيرها، تصفيه و پالايش فلزات مذاب، باتريها، شيشه و براي سرد شدن رآكتورهاي هسته اي، صنايع شيميايي، كشاورزي، داروسازي، فلز، كاغذ، نفت، نساجي، عكاسي و پزشكي مورد استفاده دارد.

•كربنات سديم :
شيشه:
45 % توليد جهاني كربنات سديم در صنايع شيشه سازي کاربرد دارد. بكارگيري مواد قليايي مانند Na2CO3 در شيشه سازي سبب كاهش دماي تشكيل شيشه از 1700 به 1500-1450 درجة سانتيگراد مي شود كه از طرفي در مصرف انرژي صرفه جويي كرده و همچنين عمر نسوز را افزايش مي دهد.
اضافه كردن فلدسپار يا نفلين سينيت و مواردي از اين قبيل اين دما را بازهم كاهش داده و شيشه محلول در آب توليد مي‌كنند كه براي پايدار سازي آن به آن CaO وMgO اضافه مي كنند.
كربنات سديم كمتر از 20% از حجم تمام شيشه‌هاي نوع آهك- سوداي معمولي را شامل مي شود ولي 60% هزينه را به خود اختصاص مي دهد (شيشه‌هاي تخت، شيشه‌هاي پنجره، ظروف شيشه‌اي).
انواع ديگر شيشه مي توانند از كربنات سديم كمتري استفاده كنند چراكه مقادير كمتري سود نياز دارند. مانند شيشه هاي بوروسيليكات، پيركس، ظروف تخت شيشه اي، فايبرگلاس، لوازم آزمايشگاهي، شيشه تلويزيون و مونيتور و موارد ديگر.
كاربردهاي ديگر :
سودا در فرايندهايي كه نياز به آلكالي دارد نيز مانند كاغذ سازي (5 % )، صابون وپاك كننده ها (5 % )، تهيه چسب سيليکات (20 % )، تصفيه آلومينا و ديگر فلزات غير آهني، گوگرد زدايي از دود، متالورژي، کاهش سختي آب و تصفيه آب. ميزان كربنات سديم در پاك كننده هاي خانگي و صنعتي از10 تا 40% مي باشد. كاربردهاي ديگر مانند تهيهNaOH، زئوليت مصنويي، پيش ماده توليد مواد شيميايي (10 % ) را مي‌توان براي كربنات سديم ذكر كرد.

•سيليكات سديم :
صابون، پاك كننده ها، كاتاليزورهاي سيليكاته، ژل سيليس و سيليس مصنوعي.

•سود NaOH :
كاغذ و مقوا، صابون و پاك كننده‌ها، پارچه و...

•بي كربنات سديم:
غذاي حيوانات، مواد شيميايي، داروسازي، پاك كننده‌ها، پارچه و...

استانداردها:
نوع سبك(Light ash):
دانه بندي 100-80 ميكرومتر، چگالي Kg/m3500
نوع سنگين:
دانه بندي 300-250ميكرومتر، Kg/m31150-50
كربنات سديم طبيعي درآمريكا مي‌بايست داراي 99.5% Na2CO3 و مقدار كمي NaCl (0.13%)، اكسيد آهن0.001% و مواد نامحلول 0.05% نوع مصنوعي كلريد بيشتري دارد. (0.4- 0.6 %)

نوع طبيعي:
حداقل NaCO3 99.8% و 0.01- 0.02 % NaCl
نوع مصنوعي:
0.3-.6% NaCl

نوع استاندارد بريتيش :
57.25% NaCO، Fe2O3<0.005، استاندارد ASTM حداقل Na2Co3 99.6%

ظروف شيشه‌اي:
حداقل 58.0% NaCo، حداكثر Na2So4 0.2%، NaCl 0.03%

باز يافت:
بازيافت شيشه در حال افزايش است. نرخ متوسط باز يافت شيشه 33% در آمريكا و90% در برخي كشورهاي اروپايي مانند سوئيس است. بعد از خمير شيشه، دومين كاربري ظروف شيشه اي بازيافتي فايبر گلاس عايق (40% از ماده اوليه) است.

جايگزينها:
پاك كننده‌ها:
برات، فسفات، سيليكات سديم، سولفات سديم، STTP، زئوليت، آهك FGD، آهك، منيزيا، فاكوليت.

شيشه:
برات سديم، خرده شيشه، فلدسپار، نفلين سينيت، سولفات سديم.

منبع سودا:
سود سوزآور، فاكوليت، سولفات سديم.

•سولفات سديم :
صابون و پاك كننده‌ها:
20 درصد سولفات سديم در تهيه پودرهاي پاك‌كنندة خانگي و بين 20-60% سولفات سديم به عنوان پركننده يا كف‌زاي سفيد و بي‌اثر دارند.

منبع سودا:
به عنوان منبع اقتصادي و دسترس Na2O و يا گوگرد در بعضي صنايع است (صنعت چوب، كاغذ كرافت، شيشه، پارچه، دباغي، ذوب نيكل، مكمل غذاي حيوانات، عكاسي، تصفية آب، روغن‌هاي سولفاته).
حدود 65 درصد سولفات سديم در تهيه كاغذهاي مخصوص بسته بندي استفاده مي شود.

شيشه:
به عنوان منبع اكسيد سديم و گوگرد در شيشه‌سازي براي حذف حباب‌ها و يا جلا دادن و جلوگيري از تشكيل كف روي شيشه در انواع شيشه‌هاي پنجره، تخت، بطري‌هاي مختلف، فايبرگلاس‌هاي عايق، پيركس و... به‌كار مي‌رود. در صد كمي از سولفات سديم در صنايع شيشه سازي مصرف مي شود.

منسوجات:
در حين رنگرزي پارچه براي حفظ استحكام، جدا نگهداشتن آلاينده‌هاي آلي و جلوگيري از نمك‌گذاري مادة رنگ‌زا به كار مي‌رود.
شيميايي:
پيش مادة ساخت موادي مانند سولفات سرب (باطري، رنگدانه)، سولفات پتاسيم (كود، داروسازي، شيشه و...)، سولفات آلومينيم سديم و... است.

داروسازي :
سولفات سديم در آب و گليسرول محلول است وليکن درالکل حل نمي شود. محلول 89/3 % سولفات سديم که معمولاً شکل تزريقي آن است فشاري همانند سرم خون دارد.
سولفات سديم به صورت محلول رقيق به عنوان ملين تجويز مي شود. همچنين قبل از عمل جراحي دستگاه گوارش و براي تخليه لوله گوارش، سولفات دوسود به همراه ترکيبات پليمر غليظ اکسيد اتيلن و آب به نام ماکروگل Macrogol به بيمار خورانده مي شود. اين ماده مصرف زيادي در تهيه پاک کننده ها از جمله پودرها و مايعات پاک کننده دارد.
ترکيب دارويي سولفات سديم معمولاً به صورت تزريقي و با نام هاي سلوئيد Celloid، نمک فاينون Fynon salt و سولفات سديم تزريقي تهيه مي شود. سولفات سديم تزريقي در داروهاي دامپزشکي به عنوان مسهل و تقويت کننده فعاليت معده تجويز مي شود.

استانداردها:
كيك نمكي:
سولفات سديم ناخالص، 90-99% Na2SO4

سولفات سديم تصفيه شده:
پودر سفيد متبلور با چگالي 87-77 پوند بر متر مكعب، درجة خلوص آن بالاي 99% است. انواع با درجه خلوص پايين‌تر بي‌رنگ مي‌شود.

با كاربري در شيشه:
آهن كم، 3/99-7/99% خالص (بيشتر انواع طبيعي)

با كاربري پاك‌كننده:
حداقل 2/99% Na2SO4، سفيدي 88-89، چگالي 80 پوند بر متر مكعب

براي كاغذ كرافت:
حداقل 96% Na2SO4، حداكثر 2% NaCl، 1% منيزيم مانند MgSO4، 17/1% CaSO2

با كاربري خوراكي:
حداقل 99% Na2SO4 بعد از خشك‌كردن، ppm3< As، ppm10< عناصر سنگين، سلنيم كمتر از 003/0%، كمتر از 1% نقصان در اثر حرارت، در اندازه‌هاي ريز، استاندارد و درشت دانه موجود است.

بازيافت:
ندارد

جايگزين‌ها:
پاك‌كننده‌ها:
جايگزين ندارد.

شيشه:
سولفات كلسيم، كربنات سديم

خمير كاغذ:
سود سوزآور، امولسيون گوگرد

•نيترات سديم :
از نيترات سديم به عنوان نگهدارنده موادغذايي به ويژه فرآورده هاي گوشتي استفاده مي شود.
مواد مركب سديم در صنايع استفاده مي شود.
( از نيترات سديم طبيعي به عنوان کود شيميايي در کشاورزي استفاده مي شود).
تخمين يك الگوي مصرف جهاني براي سولفات سديم به دليل تغييرات گوناگوني كه ممكن است در آينده در كشورهاي جهان بوجود آيد، قدري مشكل است. كشورهاي كانادا، سوئد و فنلاند بزرگترين توليدكنندگان كاغذ كرافت در جهان هستند و شايد 95% سولفات سديم دراين كشورها در اين مورد مصرف مي‌شود، در آمريكا، انگلستان، فرانسه، آلمان، ژاپن و برخي كشورهاي ديگر توليدكاغذ كرافت كم بوده و مصرف اصلي سولفات سديم در پودرهاي شوينده، صنايع شيشه، ساير توليدات شيميايي فرايند رنگرزي و... مي‌باشد، كانونهاي مصرف جهاني احتمالاً از برآوردي كه براي مصرف در آمريكا شده است، دور مي‌باشند، اين كانونهاي مصرف درجدول 16 نشان داده شده است.


جدول 16- کانونهاي مختلف مصرف سولفات سديم در ايران و جهان

براساس آمارهاي منتشر شده از سوي سازمان زمين‌شناسي آمريكا (USGS) در سال‌هاي 1999، 2000 درصد مصرف سولفات سديم در صنايع مختلف و بر اساس كاربردهاي اصلي به صورت زير برآورد شده است.
صابون و پودرهاي شوينده: 45%
صنايع نساجي: 18%
صنايع خمير و كاغذ: 13%
صنايع شيشه: 10%
ساير موارد: 14%
برطبق آنچه كه تا كنون گفته شده است اگر چه سولفات سديم يك كالاي استراتژيكي نيست (كالاي حدواسطي است) اما در صنايع مختلف بويژه در بخش‌هايي از صنايع شيميايي موارد مصرف گوناگوني دارد و عليرغم اهميت زياد سولفات سديم در صنايع شيميايي، غالباً به عنوان يك محصول جانبي يا يك تركيب واسطه مطرح است و نه بعنوان يك محصول اصلي، در ادامه به طور خلاصه به چند صنعت عمده مصرف كننده اين ماده معدني اشاره خواهيم كرد.

الف ـ پودرهاي شوينده و پاك كننده:
كاربردها و مصارف پودرهاي شوينده و پاك كننده با سرعت زيادي توسعه مي‌يابد، خنثي بودن سولفات سديم در دماهاي پائين و تمايل به واكنش در دماهاي بالا موجب استفاده از آن به عنوان يكي از مواد اوليه اصلي صنايع شوينده (پودرهاي شوينده خانگي) به عنوان يكي از بهترين پاك كننده‌ها و حلال‌ها، شده است. اين ماده معدني در ساختمان پودرهاي شوينده، علاوه بر سازنده و پركننده ارزان قيمت، باعث افزايش خاصيت پاك‌كنندگي و ازدياد خاصيت تعليق آن نيز مي‌شود و بر روي خواص كلوئيدي سيستم تميزكن نيز اثر مي‌گذارد. البته دو عامل زير نيز استفاده از سولفات سديم در پودرهاي شوينده را مناسب مي‌نمايد.
الف ـ اندازه ذرات پودر شوينده
ب ـ سفيدي ذرات پودر شوينده
اين عوامل باعث سهولت حمل و نقل و بهبود ظاهر پودر شوينده مي‌شود.
در سال 2000 صنعت سولفات سديم در نتيجه تقاضاي زياد براي پودرهاي شوينده، كاهش عرضه سولفات سديم در نتيجه كاهش توليد سولفات سديم در كانادا و صادرات مكزيك، در آمريكا پررونق ادامه يافت.
تقاضاي مصرف‌كنندگان براي كاهش گراني محصولات كارخانجات پودرهاي شوينده، باعث تغييراتي در فرايند آن شده و در نتيجه در پودرهاي شوينده خانگي، سولفات سديم بيشتري به عنوان پركننده به كار رفت و 45% كل توليدات سولفات سديم در آمريكا در اين صنايع مصرف شد.
در آمريكا پودرهاي شوينده فسفاتي مسائل زيست محيطي زيادي را سبب شده است در پاسخ به اين مشكلات، سازندگان پودرهاي شوينده، به وسيله خارج كردن تريپلي فسفات سديم (STPP) از فرآيند، تغييراتي را در پودرهاي شوينده ايجاد نمودند. و از زماني كه مصرف تريپلي فسفات سديم جهت از بين بردن مواد فسفاتي فاضلاب‌ها، در فرمولاسيون پودرهاي شوينده محدود شد، بسياري از سازندگان از سولفات سديم و زئوليت به جاي آن استفاده نمودند كه اين عمل باعث افزايش مصرف سولفات سديم در جهان شد، از طرفي برخي از كمپاني‌هاي توليد پودرهاي شوينده، مايع لباسشوئي سرد را به بازار عرضه نمودند كه اين محصول عاري از سولفات سديم بود.
امروزه در كشورهاي صنعتي به دليل بروز برخي مشكلات اساسي زيست محيطي ناشي از شرايط اقليمي و صنعتي پودرهاي شوينده در پساب‌هاي خانگي و صنعتي و ايجاد مزاحمت در تصفيه خانه‌ها و... به جاي سولفات سديم از زئوليت استفاده مي‌كنند (در ايران به دليل عدم استفاده از يك سيستم مركزي فاضلاب شهري و تكنولوژي ساخت زئوليت و ارزبري بالاي آن، لزوم ايجاد تغييراتي در خطوط توليد صنايع شوينده، جهت استفاده از آن مطرح نمي‌باشد و لذا تا آينده طولاني مصرف آن در صنايع شوينده تضمين شده مي‌باشد).
به طور كلي امروزه حدود يك سوم (3/1) وزن مواد پاك كننده مصرفي در ماشين‌هاي رختشوئي، سولفات سديم است و در آمريكا 25% تا 40% حجم فرآورده (پودر شوينده) را سولفات سديم به عنوان پركننده تشكيل مي‌دهد. در اين كشور در بين سال‌هاي (1998-1989) مصرف سولفات سديم در پودرهاي شوينده داراي روند خاصي بوده است، در سال 1989 اين ماده معدني داراي بيشترين ميزان مصرف در پودرهاي شوينده بوده (در حدود 500000 تن) و در سالهاي بعد اين رقم كاهش يافته و در سال 95 به كمترين حد خود (در حدود 255000 تن) رسيده است. سپس اين رقم افزايش يافته و در سال 92 به حدود 320000 تن مي‌رسد و دوباره ميزان مصرف كاهش مي‌يابد و در سال 97 در صابون و پودرهاي شوينده، 267120 تن سولفات سديم در آمريكا مصرف شده است. با اين وجود اگر چه پودرهاي شوينده فشرده جديد، در بردارنده، مقدار ناچيزي سولفات سديم بوده و يا اصلاً اين ماده معدني را ندارند، اما در سال 2000 نيز پودرهاي شوينده بيشترين مصرف سولفات سديم را در آمريكا داشته‌اند (2000، Kostick)

ب ـ صنايع شيشه:
سولفات سديم يك منبع تجاري و مناسب براي Na2O در تعدادي از صنايع از جمله شيشه، كاغذ كرافت، رنگرزي پارچه‌هاي نساجي، دباغي و چرم سازي، صنايع چوب و... مي‌باشد. بر اساس استاندارد ASTM شيشه، محصول غير آلي ذوب شده‌اي است كه بدون تبلور تا مرحله سخت شدن سرد شده باشد، براي توليد شيشه با قابليت اقتصادي، اكسيدهاي گوناگوني به اشكال مختلف به بار شيشه اضافه مي‌شود، از جمله اين اكسيدها مي‌توان به آلومين (Al2O3)، سيليس (SiO2)، اكسيد سديم (Na2O)، اكسيدهاي كلسيم و منيزيم (CaO,MgO) و... اشاره نمود كه سولفات سديم كسري مقدار Na را در مواد اوليه شيشه تأمين مي‌كند.
سولفات سديم در داخل كوره‌هاي ذوب شيشه به اكسيدهاي Na2O، SO3 تجزيه شده و گازهاي حاصله در داخل مذاب توليد حباب‌هاي بزرگ مي‌نمايد و ضمن اينكه حباب‌ها مي‌خواهند از سطح مذاب خارج شوند، همراه خود حباب‌هاي ريز موجود در داخل گدازه شيشه (حباب‌هاي هوا) را خارج مي‌كنند و مانع از حضور اين حباب‌هاي ريز در شيشه مي‌شوند و بر اين اساس سولفات سديمي از كف كردن و تشكيل حباب (كف ذوب نشده سيليس) كه غالباً به صورت شناور در سطح شيشه مذاب ظاهر مي‌گردد، به هنگام ذوب جلوگيري مي‌نمايد.
به عنوان كمك ذوب باعث افزايش سرعت ذوب شيشه شده و در عين حال تمايل گازهاي قليايي را براي تشكيل حباب كاهش مي‌دهد و از توليدسه باره سيليس در داخل كوره جلوگيري مي‌نمايد و باعث ارتقا كيفيت شيشه‌هاي سيليسي (High Silica) مي‌گردد.
بيشترين مصرف سولفات سديم در صنايع شيشه براي توليد شيشه‌هاي جام (نوعي شيشه تخت) به روش فلوت است و در توليد ساير محصولات شيشه‌اي از جمله ظروف شيشه‌اي، بطري‌هاي شيشه‌اي داروئي و طبي، شيشه‌هاي مخصوص (پيركس، فايبرگلاس، كالاهاي شيشه‌اي آزمايشگاهي و خانگي)، شيشه‌هاي TV، CRT و... به مقدار ناچيزي مي‌شود.
براي نمونه، سولفات سديم 1% تركيب (batch) ظروف شيشه‌اي، 5/0% شيشه‌هاي تخت، 3/0 تا 8/0% فايبرگلاس عايق را تشكيل مي‌دهد. در اوايل قرن بيستم تنها منبع تأمين سديم (Na) براي استفاده در صنايع شيشه‌سازي سولفات سديم بود، اين روند طي سال‌هاي اخير تغييريافته و كربنات سديم
(Soda Ash) جاي خود را در صنايع شيشه‌سازي پيدا كرده، و معمولي‌ترين منبع تأمين (Na2O) درمورد شيشه شده است. اما بايد به اين نكته توجه داشت كه سولفات سديم از منابع ارزان براي تأمين Na2O بوده و قيمت آن نيز از كربنات سديم كمتر است. اگرچه استفاده از آن در صنايع شيشه معايبي از جمله آلودگي هوا ناشي از آزاد سازي گاز SO2 از ماده مذاب، افزايش خوردگي در مواد ديرگداز و ايجاد واكنش‌هايي كه آلودگي‌هاي آهن را افزايش مي‌دهد، را به دنبال دارد.
امروزه در كل حدود 1-5/0% سولفات سديم در ساخت شيشه مصرف مي‌گردد در آمريكا در سال 2000 و 1999 در حدود 10% سولفات سديم مصرف شده در صنايع شيشه به كار رفته است و ميزان مصرف اين ماده معدني در صنايع شيشه‌سازي آمريكا در طي سالهاي (98-1988) كمتر از 50 هزار تن بوده و تنهادر سال 97 اين ميزان قدري زيادتر شده و به 69960 تن رسيده است.

ج ـ صنايع توليد خمير كاغذ:
امروزه مصرف كاغذ، پتانسيل قابل توجهي براي رشد دارد به طوري كه اقتصاددان ها درکشورهاي در حال توسعه، رسيدن به بازارهاي رشد در كشورهاي توسعه يافته را در دستور كار خود قرار داده‌اند. در 25 سال گذشته، توليد كاغذ و مقوا 2 برابر شده و به بيش از 250 تن در سال رسيده است و كاملاً بين آمريكاي شمالي، اروپا و ROW تقسيم شده است.
مصرف عمده سولفات سديم در صنايع كاغذسازي در تهيه خمير كاغذ كرافت است كه اغلب به آن خمير سولفات مي‌گويند. اين ماده معدني در طي يك فرآيند شيميايي مخصوص به خود، در تشكيل خمير مايه كاغذ كرافت موثر است. اين نوع كاغذ در ساخت پاكت‌هاي بسته‌بندي سيمان، كارتن و مقوا كاربرد فراوان دارد.
نرخ مصرف سولفات سديم در خمير كاغذ در حال كاهش مي‌باشد، در سال 1950 ميزان مصرف سولفات سديم در يك تن خمير كاغذ 180 كيلوگرم بوده است. اين مقدار در سال 1980 به 36 كيلوگرم و در سال 1990 نيز به كمتر از 20 كيلوگرم رسيده است و با گسترش تكنولوژي جديد در صنايع كاغذ سازي اين مقدار باز هم كاهش خواهد يافت. در فرآيندهاي جديد تهيه پالپ و سفيدكردن كاغذ، از آب رودخانه‌هايي كه بر اثر فاضلاب و پساب‌هاي كارخانجات به مواد سديم و سولفور آلوده شده‌اند، استفاده مي‌شود، آبهاي آلوده حاصل از شستشوي مواد شيميايي ـ گازوئيلي مي‌تواند به آساني تبديل به تركيبات سولفيد سديم شده و به جاي سولفات سديم در تهيه كاغذ كرافت به كار رود.
اگر چه روش‌هاي جديد بازيافت سولفات سديم و استفاده از مواد جايگزين، مصرف آنرا براي تهيه كاغذ كرافت كاهش داده است. ولي در مجموع ميزان مصرف اين ماده معدني كاهش نمي‌يابد و همچنان مصرف عمده آن در صنايع كاغذسازي است، زيرا همانطوري كه گفته شد، توليد اين نوع كاغذ در حال افزايش بوده و فرآيند تهيه كاغذ از خمير سولفات، يكي از تكنيك‌هاي مهم توليد كاغذ مي‌باشد. در فرآيند توليد كاغذ كرافت يا كاغذ سولفات، از سولفيدي سديم (Na2S) براي هضم خاشاك و چوب استفاده مي‌شود، ئيدروكسيد سديم (NaOH) و سولفيد سديم مورد نياز از سولفات سديم تأمين مي‌شود.
بر اساس آمارهاي منتشر شده سازمان زمين‌شناسي آمريكا (USGS) در طي سالهاي (1998-1988) مصرف سولفات سديم در صنايع كاغذ در آمريكا يك روند نسبتاً نزولي داشته و از حدود 235 هزار تن در سال 1988 (36% كل مصرف) به حدود 140 هزار تن در سال 92 (24% كل مصرف) كاهش پيدا كرده و سپس در سال 97 به 76320 (12% كل مصرف) رسيده است، در سال 2000 از كل ميزان مصرف (مصرف ظاهري 480 هزار تن)، 13% مربوط به صنايع كاغذ بوده است.

د ـ صنايع نساجي:
سولفات سديم در صنايع نساجي به عنوان پركننده و وزن دهنده به الياف، براي بهبود خاصيت كيفيت و رنگ‌پذيري به كار مي‌رود، براي استاندارد كردن رنگ‌ها در صنايع رنگرزي از اين ماده معدني استفاده شده است. اين كاربرد بويژه در اروپا و ژاپن مطرح است.
سولفات سديم در رنگرزي‌ها جهت تهيه و آماده سازي استاندارد، دوام در فرآيند رنگرزي و جدا كردن آلودگي‌هاي ارگانيكي (آلي) به كار برده شده است. صنعت نساجي جايگزيني نمك (كه به طور سنتي در فرآيندهاي فوق به كار برده مي‌شد) با سولفات سديم را جهت جلوگيري از خوردگي ابزارهاي ساخت آغاز نمود و بر اين اساس كاربرد آن در صنايع نساجي ظاهراً در حال افزايش است.
ميزان مصرف سولفات سديم در صنايع نساجي در آمريكا در طي سالهاي (1998-1992) داراي يك روند نسبتاً نزولي بوده است. به طوريكه در سال 92 اين ميزان در حدود 125 هزار تن بوده (24% كل مصرف) و در سال 93 با قدري افزايش به حدود 140 هزار تن مي‌رسد. درسال‌هاي بعد به طور مرتب كاهش يافته به گونه‌اي كه در سال 97 به 95400 تن مي‌رسد. در سال‌هاي 1999 و 2000 نيز، 18% مصرف سولفات سديم مربوط به صنايع نساجي بوده است.

ح ـ ساير صنايع:
ارزيابي مصارف گوناگون سولفات سديم در كشورهاي مختلف دنيا قدري مشكل است و حتي در يك كشور نيز نوع مصرف مي‌تواند در آينده متنوع باشد. علاوه بر مصارف عمده سولفات سديم در جهان (كاغذ، پودرهاي شوينده، شيشه و نساجي) بر حسب داشتن يا نداشتن منابع غني سولفات سديم، مواد جايگزين، تكنولوژي و دانش فني، عوامل زيست محيطي و... سولفات سديم به صورت كم اما حائز اهميت در برخي مصرف مي‌شود، كه به برخي از اين موارد مصرف به طور خلاصه اشاره خواهد شد:
1- منبع اكسيد سديم (Na2O)
2- سولفات سديم يك منبع تجاري و مناسب براي سودا (Na2O) و سولفور(S) در تعدادي از صنايع مي‌باشد(شيشه، كاغذ كرافت، رنگرزي پارچه‌هاي نساجي، دباغي و چرم سازي، عكاسي، سراميك لعابي، ذوب كردن نيكل، مكمل غذاي حيوانات، آب درماني و... ).
3- ماده اوليه در صنايع شيميايي:
سولفات سديم به عنوان يك تأمين كننده يا منبع اوليه شيميايي در توليد برخي تركيبات شيميايي كاربرد دارد.
ـ سولفات سرب: (باتري ذخيره، رنگ‌هاي نقاشي)
ـ سولفات پتاسيم: (كودهاي شيميايي براي محصولات خاص، دارو، شيشه، ماده اوليه براي سولفات آلومينيوم پتاسيم، بي‌سولفات، پرسولفات و سولفيد)
ـ سولفات آلومينيوم سديم
ـ سيليكات سديم: (شوينده‌ها، كاتلاليزور، رنگ، چسب‌ها، كاغذ، ماده اوليه براي توليد سيليكات و زئوليت مصنوعي)
ـ سولفيد سديم: (مواد شيميايي آلي، رنگ‌ها، الياف مصنوعي، صابون، واسطه فلوتاسيون در طلا و نقره، عكاسي)
4- سولفات سديم در توليد و تهيه اسفنج‌هاي مصنوعي كاربرد دارد. در توليد اسفنج‌هاي سلولزي با تركيب ذرات ريز سولفات سديم (نمك گلابر) با خمير سلولز و حرارت دادن، ابتدا پخت خمير صورت گرفته و به تدريج سولفات سديم مذاب از محيط خارج مي‌شود و در توده سلولزي ايجاد تخلخل مي‌نمايد.
5- در صنايع داروسازي به صورت مستقيم و غيرمستقيم و به عنوان ملين مصرف مي‌شود.
6- در صنايعي دباغي و چرمسازي براي جداسازي مواد پوست كاربرد دارد.
7- سولفات سديم به همراه نمك‌هاي ديگر براي از بين بردن فساد ناشي از آفات نباتي كاربرد دارد (در سموم دفع آفات). و همچنين براي از هم پاشيدن فسفات منيزيم مصرف مي‌شود.
8- در صنايع رنگ براي رقيق كردن واز NaHSO4 براي تنظيم PH استفاده مي‌شود.
9- در تهيه خوراك دام به عنوان مكمل غذاي حيوانات كاربرد دارد.
10- به مقدار كم در توليد برخي از چسب‌هاي خاص، توليد كود شيميايي، توليد لعاب سراميك كاربرد دارد.
11- سولفيد سديم كه در عكاسي به كار مي‌رود از سولفات سديم به دست مي‌آيد.
12- براي سفت كردن سيمان در برخي موارد از اين ماده معدني استفاده مي‌شود.
13- در ايران براي توليد سولفيد سديم (Na2S) از سولفات سديم (Na2SO4) به عنوان ماده اوليه استفاده مي‌شود.
14- اخيراً كاربردهاي ويژه ديگري نيز در برخي از كشورها براي سولفات سديم معرفي گرديده است كه از آن جمله مي‌توان به استفاده از سولفات سديم براي پالايش كاني پلاتينيوم در آفريقاي جنوبي، پالايش و ذوب سرب در مكزيك، ذوب نيكل (Ni) اشاره كرد.
15- در صنايع مخمرها و كنسروسازي‌ و همچنين در ساخت ابريشم (حمام‌هاي ايجاد نخ) كاربرد دارد.

سولفات سديم تجاري داراي مشخصات كيفي مختلفي نسبت به موارد مصرف است و در هر مورد استفاده، سولفات سديم بايد داراي درجه خلوص و كيفيت مخصوص به خود باشد. براي مصارف و كاربردهاي مختلف سولفات سديم نوع، جنس و درجه خلوص اين ماده معدني و همچنين خصوصيات آن متفاوت است. امروزه ترجيح مي‌دهند كه بيشتر سولفات سديم بي‌آب (تنارديت) به دليل صرفه‌جوئي در حمل و نقل و جابجائي راحت آن مصرف نمايند، ولي هنوز هم در برخي مواقع مقدار كمي ميرابليت (نام منيرالوژيكي آن) با نام تجاري نمك گلوبر براي مصارف ويژه به بازار عرضه مي‌شود.
براي تجزيه سولفات سديم كافي است، سولفات سديم با درجه خلوص 96 تا 98 درصد مورد آزمايش قرار گيرد، سولفات سديم پس از آبگيري و خشك كردن در دماي 130 درجه سانتي‌گراد بايد حداكثر 5% رطوبت داشته باشد. سولفات سديم طبيعي غالباً درجه خلوص بيشتري از نوع صنعتي آن دارد و نمكي كه درجه خلوص بين 5/98-98% داشته باشد، غالباً به نام درجه خلوص صنعتي از آن استفاده مي‌گردد.
اغلب توليدات تجاري سولفات سديم طبيعي داراي درجه خلوص بين 3/99 تا 7/99 درصد بوده و دانسيته حجمي آن بين 3ft / Ib87-77 متغير است. جدول شماره 17 تركيب يك نوع سولفات سديم صنعتي بدون آب را نشان مي‌دهد.


جدول شماره 17 تركيب يك نوع سولفات سديم صنعتي بدون آب

الف ـ در كتاب‌هاي پزشكي موجود در اروپا، حداكثر آب سولفات سديم با درجه خلوص 99% در دماي 130 درجه سانتي‌گراد برابر 5% ذكر شده است.
ب ـ سولفات سديم كه جهت تغذيه حيوانات به كار مي‌رود بايد داراي ويژگي‌هاي ذيل باشد.
رطوبت : حداقل Na: 31% S: 22%
ج ـ سولفات سديم نوع صنعتي قابل مصرف در پودرهاي شوينده: صنايع شوينده غالباً به سولفات سديم با درجه خلوص بالا (بالاي 99%) كه نوعي پودر سفيد كريستالي مي‌باشد، نياز دارند (جدول 18).


جدول شماره 18- ويژگي هاي سولفات سديم در پودرهاي شوينده

د ـ سولفات سديم قابل مصرف در صنايع شيشه: در صنايع شيشه‌سازي سولفات سديم مصرفي بايد داراي اكسيد آهن بسيار كمي بوده و درجه خلوص آن بالاي99% باشد (جدول 19).


جدول شماره 19- ويژگي هاي پودر سولفات سديم نوع صنعتي قابل مصرف در صنايع شيشه سازي

ح ـ سولفات سديم قابل مصرف در كاغذ كرافت: به طور كلي سولفات سديم تجاري (سالت كيك) مانده و كهنه شده در تهيه موادي با كيفيت پائين و نامرغوب به كار مي‌رود و با درجه خلوص كم فقط در صنعت توليد كاغذ مصرف مي‌شود. جدول شماره 20 ويژگيهاي سولفات سديم مورد مصرف در كاغذ كرافت را نشان مي‌دهد.


جدول 20- ويژگيهاي سولفات سديم مورد مصرف در كاغذ كرافت

و ـ سولفات سديمي مورد مصرف در غذا: شناخت مشخصات، كيفيت و درجه خلوص سولفات سديم به هنگام مصرف در غذا حائز اهميت است. جدول شماره 21 ويژگيهاي سولفات سديم مورد مصرف در غذا را نشان مي‌دهد.


جدول شماره 21 -ويژگيهاي سولفات سديم مورد مصرف در غذا

اين ماده معدني هم داراي كالاي جايگزيني بوده و هم خود به دليل فراواني قيمت ارزان، خنثي بودن و داشتن يون سديم، مي‌تواند جايگزين كالاهاي ديگر شود، امروزه در نتيجه پيشرفت تكنولوژي و دانش بشري، در فرآيند توليد صنايع مصرف كننده اين ماده معدني، تغييراتي حاصل شده و لذا كالاهايي به رقابت با مواد اوليه اصلي مي‌پردازند. به كارگيري اين مواد و جايگزيني آنها با سولفات سديم، بستگي به ميزان فراواني، قيمت آن در مقايسه با سولفات سديم و استانداردهاي مصرف آن دارد.
صنايع پودر شوينده: در پودرهاي شوينده توليدات مختلفي مي توانند جايگزين سولفات سديم شوند. از زماني كه مصرف تريپلي فسفات سديم در دترجنت‌ها محدود شده است، بسياري از كمپاني‌ها سولفات سديم را جايگزين آن نموده‌اند و به دليل بروز برخي مشكلات زيست محيطي بويژه در كشورهاي اروپائي و آمريكا از زئوليت به جاي سولفات سديم استفاده مي‌كنند. علاوه بر زئوليت، (كربنات سديم Na2Co3) نيز به عنوان يك كالاي رقابتي با سولفات سديم مطرح است.
از كلريد سديم (NaCl) در عين فراواني به دليل خاصيت جمع كنندگي و سفت شدن نمي‌توان در پودرهاي شوينده به جاي سولفات سديم استفاده كرد.
صنايع شيشه‌سازي: كربنات سديم (Na2Co3) و سولفات كلسيم (CaSO4) با كمترين نتايج موثر مي‌توانند جايگزين سولفات سديم شوند، كربنات سديم به عنوان يكي از مهمترين كاني‌هاي كمياب شيميايي در صنايع شيشه سازي مطرح بود، اما سولفات سديم به دليل فراواني و ارزاني تا حدودي اين كسري را جبران نموده است.
صنايع كاغذ و خمير كاغذ: امروزه در صنايع كاغذ به ويژه كاغذ كرافت دو كالا، هيدروكسيد سديم (NaOH) و emulsified Sulfur با سولفات سديم به رقابت پرداخته و مي توانند جايگزين آن شوند. البته بايد در نظر داشت كه خود سولفات سديم به عنوان منبع تأمين كننده سولفور سديم(Na2S) و سود سوزآور(NaOH) در صنعت توليد خمير كاغذ كاربرد دارد. جدول شماره 22- مواد جايگزين سولفات سديم در صنايع مصرف كننده را نشان مي‌دهد.


جدول شماره 22- مواد جايگزين سولفات سديم در صنايع مصرف كننده

منبع : http://www.ngdir.ir/minemineral/PMineMineralChapterDetail.asp?PID=4210

راه اندازي فروشگاه در Eforosh رايگان است

پشتیبانی