Search

آدينه 27 مهر 1397

منو

کار در آزمایشگاه

راه كارهاي كنترل خطر

- هودهاي شيمي

هود شيمي نخستين سد محافظ براي كاركنان و محيط آزمايشگاه در هنگام كار با مواد خطرناك شيميايي است. به عنوان يك قاعده كلي، هنگام كار كردن با موادي كه به طور محسوس فرار هستند، يا جزء مواد فوق العاده خطرناكي هستند كه اصلي ترين روش ورود  آنها به بدن از طريق تنفس است، بايد از هود شيمي استفاده كرد.
تمام هودهاي شيمي بايد بطور سالانه بازبيني شده و تأييديه صحت كاركرد داشته باشند.
رعايت اصول بيان شده ذيل هنگام استفاده از هود ضروري است : (برگه اطلاعات بايد روي هود نصب باشد)
• فقط موادي در فضاي كار، زير هود قرار گيرد كه براي انجام آزمايش به آن نياز است زيرا بهم ريختگي و شلوغ بودن سبب اختلال جريان هوا و افزايش خطر براي كاركنان  آزمايشگاه خواهد شد.
• هنگام كاركردن، شيشه محافظ جلويي در پائين ترين حالت قرار داشته باشد.
• ظروف حاوي مواد شيميايي حداقل 15 تا 20 سانتيمتر از دريچه ورودي فاصله داشته باشند.
• قبل از شروع بكار، كنترل شود كه فن تهويه هوا سالم باشد. (جريان هوا برقرار باشد)
 

                                          


قبل و بعد از كاركردن با پركلريك اسيد ‹‹ HClO4 ›› در زير هود، بايد فضاي داخل هود شسته و خشك شده باشد. زيرا در هودي كه با پركلريك اسيد كار شده باشد امكان تجمع نمكهاي پركلرات به صورت پودر بسيار ريز در اگزوز خروجي وجود دارد و نمكهاي پركلرات ممكن است منفجر شوند.

- تهويه هوا

يكي ديگر از روشهاي كاهش خطرات ناشي از مواد شيميايي موجود در هوا، استفاده از سيستمهاي تهويه هوا است، كه با توجه به محيط هاي كاري مختلف مي تواند انواع گوناگوني داشته باشد. نكته مهم در مورد اين سيستمها بازبيني دوره اي و تأييديه صحت كاركرد آنها توسط مسئولين فني ذيربط مي باشد.
 
دوش و چشم شوي اضطراري

براساس استاندارد OSHA C ]، 151 ،1910[ ، لازم است دوش ها و چشم شوي هاي اضطراري در مكانهايي كه امكان پاشيدن مواد خورنده (Corrosive) به بدن يا چشم وجود دارد نصب شود.
- موقعيت نصب دوش و چشم شوي نسبت به محلي كه با مواد خطرناك شيميايي كار مي شود نبايد بيشتر از 22 متر يا 10 ثانيه زمان براي رسيدن به آن باشد.
- مكان نصب دوش و چشم شوي اظطراري بايد كاملاً مشخص و در معرض ديد قرار داشته باشد.
- چشم شوي بايد هفته اي يكبار بازبيني شود و با بازكردن جريان آب آن ذرات احتمالي تخليه و شستشو شود.
- به منظور جلوگيري از ورود ذرات معلق به خروجي هاي چشم شوي، نبايد درب پوش نازلها برداشته شود.

تجهيزات ايمني فردي (PPE) Personal Protective Equipment

تجهيزات ايمني فردي كه سدّ اوليه محافظت محسوب مي شوند، به وسايلي اطلاق مي شود كه شخص را در مقابل استنشاق مواد خطرناك يا هر گونه تماس بدن با آنها محافظت مي كند.
 
الف- تجهيزات متداول

روپوش آزمايشگاه :
 
 به منظور محافظت لباسهاي شخصي از آلوده شدن يا پاشيدن مواد شيميايي به آنها بايد روپوش پوشيده شود.
هنگام كاركردن با حجم زيادي از اسيدهاي قوي (يا موارد مشابه) بايد از پيش بند پلاستيكي مخصوص و محفاظ كفش استفاده شود.

كفش :

در آزمايشگاه نبايد از دمپائي يا كفشي كه رو باز است استفاده كرد. پوشيدن كفش هاي رو بسته، پاها را در مقابل ريختن احتمالي مواد شيميايي يا سقوط اجسام محافظت مي كند.

عينك :

عينك يا محافظ صورت را بايد هنگام كار كردن با مواد شيميايي روي سكوهاي آزمايشگاه يا هود شيمي استفاده كرد. استفاده از عينك يا محافظ، چشمها و صورت را در مقابل خطر احتمالي پاشيدن مواد شيميايي ناشي از انفجار يا واكنشهاي شديد محافظت خواهد كرد.

ب- انواع دستكشها

انتخاب دستكش مناسب با توجه به نوع ماده شيميايي بسيار مهم است. زيرا هر دستكشي براي كاركردن با تمام مواد شيميايي يا موقعيت ها مناسب نيست.
نكات مهم هنگام استفاده از دستكش ها
• به راهنما يا پيشنهاد كارخانه سازنده ماده شيميايي جهت انتخاب دستكش مناسب مراجعه كنيد.
• در صورت پاره شدن دستكش حين كار، بلافاصله آن را تعويض كنيد.
• هنگام تعويض دستكش ها و بعد از اتمام كار دستها را بايد شستشو داد.

ج-  ماسكها

زماني كه استفاده از هود شيمي امكان پذير نيست بايد از ماسك محافظ استفاده كرد.
انتخاب صحيح نوع ماسك بايد با توجه به نوع ماده شيميايي (غبار- بخار) انجام شود.
قبل از شروع به كار كنترل شود كه اندازه ماسك مناسب صورت باشد، در اين صورت از كاركرد صحيح آن مي توان مطمئن بود.
ريختن مواد شيميايي در آزمايشگاه
بعضي مواقع بطور سهوي يا پافشاري بر يك ايده و روش كار ناصحيح، ممكن است باعث بروز حادثه در آزمايشگاه شود. عمده ترين حادثه در آزمايشگاه ريختن مواد شيميايي است.
 دستورات ذيل در صورتي كه ميزان ماده شيميايي ريخته شد كم باشد بايد انجام شود.
• افراد حاضر در آزمايشگاه را بلافاصله مطلع كنيد.
• از استنشاق بخارات ماده ريخته شده اجتناب كنيد.
• از تجهيزات ايمني فردي مانند محافظ چشم و صورت، دستكش و لباس استفاده كنيد.
• ماده ريخته شده را در يك مكان كوچك محدود كنيد.
• از مواد مناسب براي خنثي كردن و جذب اسيدها و بازهاي معدني استفاده كنيد.
• باقيمانده بي اثر را جمع آوري كرده و بعد از قرار دادن در ظرف مناسب به همراه پسماندهاي شيميايي معدوم كنيد.
• براي ساير مواد شيميايي، مي توان از بسته هاي مخصوص جمع آوري يا جاذب مناسب يا ماسه خشك استفاده كرد.
• بعد از جمع آوري ماده ريخته شده، سطوح با آب شسته شود.
در صورتيكه ميزان ماده شيميايي ريخته شده زياد باشد انجام اقدامات زير ضروري است.
• كمك به اشخاص مصدوم يا آلوده شده با مواد شيميايي، براي خارج كردن آنها از محيط آلوده.
• در صورتيكه مواد ريخته شده قابل اشتعال هستند، تمام منابع حرارتي و شعله ها بايد خاموش شود.
• براي پيشگيري از سرايت به ساير فضاها، تمامي درب ها بسته شود.
• اطلاع به افراد ذيصلاح براي انجام اقدامات اورژانسي.
 
پسماندهاي شيميايي

تمام آزمايشگاهها بايد دستورالعمل مربوط به شيوه صحيح امحاء پسماندهاي شيميايي را رعايت كنند. بنابراين ضروري است تا يك برنامه مديريتي صحيح جهت پسماندهاي شيميايي به مورد اجرا گذاشته شود.
اصول نگهدري و جابجايي پسماندهاي شيميايي
• درب ظروف نگهداري پسماندهاي شيميايي بايد هميشه بسته باشد.
• ظروف حاوي پسماندهاي شيميايي بايد حتماً برچسب داشته باشند. بر روي برچسب بايد حتماً كلمه پسماند و نام ماده شيميايي قيد گردد. (مثال پسماند- كلروفرم)
• به منظور پيشگيري از شكستن و ريختن پسماندهاي شيميايي، ظروف شيشه اي حاوي اين مواد را روي زمين و در جايي كه امكان صدمه به آن وجود دارد قرار ندهيد. درصورتيكه مجبور به اين كار هستيد ظروف شيشه اي را در يك ظرف مطمئن ديگر قرار دهيد.
• پسماندهاي شيميايي را مدت زمان طولاني در آزمايشگاه نگهداري نكنيد. (حداكثر بعد از 30 روز به شيوه صحيح معدوم گردد).
مواد شيميايي توليدشده در آزمايشگاه
براي شناساييي مواد شيميايي سنتز شده در آزمايشگاه و جلوگيري از خطرات احتمالي آنها، بايد دستورالعملهاي ويژه و تجهيزات ايمني مناسب تدارك ديده شود.
براساس نوع ماده شيميايي توليد شده اي كه قرار است در آزمايشگاه استفاده شود، پيش بيني هاي ويژه بايد بعمل آيد.
الف- استفاده از ماده شيميايي توليد شده اي كه خطرات آن كاملاً شناخته شده است.
 كاركردن با مواد شيميايي سنتز شده اي كه خطرات آن كاملاً شناخته شده است (مثلاً خاصيت سرطان زايي يا سميت دارند) هنگام بايد انجام شود كه :
- اولاً كاركنان و دانشجويان آموزش مناسب و لازم را در زمينه استفاده از اين مواد ديده باشند.
-  ثانياً تجهيزات ايمني فردي (PPE) در آزمايشگاه مهيا باشد و همچنين در صورت امكان از شيوه هاي مهندسي مهار خطر استفاده گردد.

 
 
شيوه هاي مهندسي مهار خطر، سبب كاهش يا حذف خطرات شيميايي يا فيزيكي در محيط كار مي شود كه به يكي از روشهاي ذيل ممكن است انجام شود.
1- حذف  فنون، روش كارها يا مواد خطرناك (Elimination)
2- جايگزيني فنون، روشها و مواد كم خطر يا بي خطر با موارد خطرساز ( Substitution)
3- جداسازي كاركنان از خطرات (  Segregation)
4- محصور كردن خطرات (  Enclosure)
5- تهويه محيط كار و منشاء آلودگي ها (  Ventilation)
6- تعمير يا تعويض تجهيزات و ماشين آلات معيوب (  Repair or Replacement)

 

ب- استفاده از ماده شيميايي توليد شده اي كه خطرات آن شناخته شده نيست.
مواد شيميايي اي كه سنتز شده اند و خطرات آنها ناشناخته است بايد به عنوان مواد خطرناك ويژه(PHS) در نظر گرفته شده و با روش آن مواد با آنها كاركرد (مانند مواد، موتاژن، كارسينوژن، تراتوژن، سموم و ...).
مسئول آزمايشگاه موظف است خطرات بالقوه ماده شيميايي تازه سنتز شده را به شيوه مناسب تعيين كند تا براساس آن تجهيزات ايمني فردي و روش مهندسي مهار خطر مناسب استفاده شود.

نظافت و نظم در آزمايشگاه

نظم و نظافت عمومي در آزمايشگاه يكي از مهمترين مظاهر ايمني در آزمايشگاه است.
آزمايشگاهي كه با پسماندهاي اضافي و وسايل غيرقابل استفاده در محيط آزمايشگاه پراكنده است، نه تنها از نظر  ظاهر سبب آشفتگي و بهم ريختگي مي شود، بلكه مي تواند عامل مهمي در ايجاد حريق و آتش سوزي باشد.
خارج كردن عوامل غيرقابل استفاده از آزمايشگاه ضمن اينكه بروز حوادث را كم مي كند، فضاي بيشتري را براي كار تحقيق و نگهداري وسايل لازم و ضروري فراهم مي سازد.
آزمايشگاه بطور مرتب بايد نظافت شده و كف آن بوسيله تي نخي كشيده شود. سطوح ميزها و صندلي ها گردگيري و ضدعفوني شود.
در صورتي كه سطوح صندلي و ميزها آغشته به پسماندهاي واكنشگر شده است بايد به منظور جلوگيري از سرايت آن به ساير افراد كاملاً تميز و خشك گردد.
 
خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه

خوردن و آشاميدن در آزمايشگاه ممنوع است. همچنين نگهداري مواد غذايي در محلهايي كه مواد شيميايي خطرناك استفاده مي شود نبايد انجام شود.
خوردن و آشاميدن در مكان مخصوص كه به اين منظور درنظر گرفته شده بايد انجام شود.

نكاتي كه  موقع استفاده از اين مكان تميز بايد رعايت شود :
• خارج كردن دستكش بعد از كار با مواد شيميايي و شستن دستها
• عدم انتقال وسايلي كه در آزمايشگاه استفاده مي شود به محيط تميزي كه براي خوردن و آشاميدن در نظر گرفته شده است، مانند خودكار، كتاب، دفترچه يادداشت و غيره ...
• خارج  كردن روپوش آزمايشگاه هنگام خوردن و آشاميدن
 
مخاطرات فيزيكي

مواد قابل اشتعال

مواد قابل اشتعال ممكن است به شكل آئروسل (ذرات ريز مايع پخش شده در هوا)- گاز- مايع يا جامد باشند.
در بيشتر آزمايشگاهها، گازها، مايعات و جامدات از اهميت بيشتري برخورداند.
گازهاي قابل اشتعال توسط OSHA تعريف شده  اند و عبارتند از :
 (A) گازي كه در دما و فشار محيط، غلظت 13 درصد (حجمي) يا كمتر آن با هوا توليد مخلوط قابل اشتعال مي كند.
(B) گازي كه در دما و فشار محيط، غلظت بالاتر از 12 درصد حجمي آن با هوا توليد مخلوط قابل اشتعال مي كند.
• مايعات قابل اشتعال به مايعاتي اطلاق مي شود كه دماي احتراق آنها پائين تر ازF ◦100 (◦C 37.8) باشد.
• جامدات قابل اشتعال موادي هستند به غير از عوامل قابل انفجار و تركيدن كه در اثر اصطكاك، جذب رطوبت و تغيير خودبخودي ماهيت شيميايي، به شدت آتش مي گيرند و مسبب ايجاد مخاطرات جدي مي شوند.
 استفاده از اطلاعات موجود در MSDS (برگه اطلاعات ايمني مواد شيميايي) يك ماده شيميايي بهترين مرجع براي تعيين قابل اشتعال بودن آن است. علاوه بر اين، بر روي برچسب مواد قابل اشتعال اين مطلب قيد شده است.

نكاتي كه هنگام كار كردن با مواد قابل اشتعال بايد رعايت شود :

الف : مواد قابل احتراق را از مكانهاي ذيل خارج كنيد :
- محيطي كه از شعله مستقيم و سطوح بسيار داغ (Hot Plate) استفاده مي شود.
- محيطي كه دستگاههاي مكانيكي و الكتريكي نامطمئن در حال كار كردن است. (بدليل احتمال جرقه زدن)
ب : مواد قابل اشتعال بايد در كابينت هاي مخصوص نگهداري اين مواد قرار داشته باشند، اين كابينت ها بايد از منابع شعله و حرارت دور باشند، يا در يك مكان مخصوص كه به همين منظور درنظر گرفته شده نگهداري شوند.
ج : به منظور پيشگيري از ايجاد الكتريسيته ساكن كف آزمايشگاه از جنسي باشد كه توليد الكتريسيته نكند.
د : سيگار كشيدن ممنوع
در آزمايشگاههايي كه با مواد شيميايي قابل اشتعال سروكار دارند، در صورتي كه يخچال يا فريزر وجود دارد بايد توسط متخصصين ذيربط تأييد شود كه خطر ايجاد جرقه و آتش سوزي توسط آنها وجود ندارد.
 
مواد خورنده

مواد خورنده به موادي اطلاق مي شود كه در صورت تماس با نسوج و بافتهاي زنده به طريق شيميايي باعث تخريب يا تغيير غيرقابل بازگشت در آنها مي شود.
نمونه هاي زيادي از اين مواد در آزمايشگاهها وجود دادند. از مثالهاي آشناي آن اسيدهاي قوي و بازهاي قوي هستند. اكسيدكننده هاي قوي نيز مي توانند سبب سوختگي و صدمه به چشمها و پوست شوند.
شيشه هايي كه مواد خورنده در آن نگهداري مي شوند بايد در يك ظرف ديگر قرارداده شده و در مكاني نگهداري شود كه هواي آن تهويه مي شود.ظرف ثانويه مي تواند از جنس پلاستيك يا مشابه آن باشد.
ظرف ثانويه علاوه بر اينكه از نشست كردن و ريختن مواد خورنده جلوگيري مي كند، سبب پيشگيري از خوردگي وسايل فلزي ديگر نيز مي شود.
برگه اطلاعات ايمني يك ماده شيميايي (MSDS)، بهترين منبع براي تعيين خورنده بودن آن است. بعلاوه اينكه، بر روي برچسب مواد شيميايي خورنده اين موضوع قيد شده است.

مواد اكسيدكننده
اكسيدكننده ها عواملي هستند كه سبب آتش سوزي مي شوند يا به گسترش اشتعال ساير مواد كمك مي كنند، در نتيجه يا آتش مي گيرند و يا سبب آزاد شدن اكسيژن، يا گازهاي ديگر مي شوند.
نمونه هايي از مواد اكسيدكننده عبارتند از :
نمكهاي پرمنگنات مانند پرمنگنات پتاسيم (KMnO4)
 اسيد نيتريك غليظ (HNO3)
 نيترات آمونيوم  (NH4 NO3)
تركيبات هيپوكلريت و هيپوهاليد مانند وايتكس
 يد و ساير هالوژنها
كلريت ها- كلراتها مانند كلرات سديم (NaClO4) و پركلراتها
 آمونيوم سريم(IV) نيترات
 تركيبات كرم(VI) مانند H2CrO4 ،H2Cr2O7 ، و ساير كروماتها و دي كروماتها
 پيريدينيوم كلرو كرومات
 پراكسيدها
 سولفواكسيدها
 اوزون
 اسميوم تتراكسايد
 نيتروس اكسايد(N2O). 
مواد اكسيد كننده در صورت تركيب شدن با مواد قابل اشتعال تشكيل مواد قابل انفجار ميدهند. در نتيجه مواد اكسيدكننده بايد دور از حلالها در مكاني سرد و بدور از رطوبت نگهداري شوند.( اين مواد در زير كاسه دستشويي نگهداري نشود)
با مراجعه به برگه اطلاعات ايمني ماده شيميايي (MSDS) ماده اكسيدكننده مي توان صحيح ترين شيوه نگهداري را بكار برد.

Contact with combustible material may cause fireليست مواد اكسيد كننده اي كه در صورت در صورت تماس با مواد قابل اشتعال سبب آتش سوزيميشود                         
Explosive when mixed with combustible material. ليست مواد اكسيد كننده اي كه در صورت در صورت تماس با مواد قابل اشتعال سبب انفجارميشود 
                                
مواد واكنش پذير با آب

مواد واكنش پذير با آب آن دسته از موادي هستند كه شديداً با آب واكنش داده و ضمن ايجاد گرما توليد گازهاي قابل اشتعال يا سمي مي كنند.
بيشترين مواد واكنش پذير با آب در آزمايشگاههاي شيمي وجود دارد، اما تعدادي از هيدريدها و فلزات قليايي مانند سديم ممكن است در ساير آزمايشگاههاي مراكز تحقيقات هم وجود داشته باشد.
نمونه هايي از مواد واكنش پذير با آب عبارتند از :
 كلسيم هيدريد- ليتيم آلومينيوم هيدريد- فلزات سديم، پتاسيم و ليتيم.
- اينگونه مواد بايد در مكاني سرد و خشك نگهداري شوند. هرگز آنها را در زير دستشويي نگهدري نكنيد.
- به منظور پيشگيري از واكنش فلزات قليايي با بخار آب موجود در هوا، اين فلزات بايد در روغنهاي معدني (يا نفت) نگهداري شود.
استفاده از اطلاعت موجود در برگه اطلاعات ايمني(MSDS) مواد واكنش پذير با آب بهترين منبع اطلاعاتي براي شيوه صحيح نگهداري و كاركردن با آنهاست.
 
ليست مواد واكنش پذير با آب
فلزات قليايي
- هيدريدهاي فلزات قليايي
- آميدهاي فلزات قليايي
- آلكيل هاي فلزي مانند ليتيم آلكيل- آلومينيوم آلكيل
- واكنشگرهاي گرينيارد
- هاليدهاي غيرفلزي : مانند S2Cl2-SiCl4-PCl5-PCl3-BF3-BCl3
- اسيد هاليدهاي غيرآلي مانند : SO2Cl2 – SOCl2 – POCl3
- پنتو اكسيد فسفر
- كلسيم كاربيد
- اسيد هاليدهاي آلي
- انيدريدهايي كه وزن مولكولي كمي دارند.

مواد آتشگير    (Pyrophoric Materials)

مواد آتشگير به موادي اطلاق مي شود كه به طور خودبخود در هوا (دماي پائين تر ازC ◦40 ) مشتعل مي شوند. مواد آتشگير عموماً با آب واكنش پذير هستند و در صورت تماس با آب يا هواي مرطوب آتش خواهند گرفت. نگهداري و جابجا كردن مواد آتشگير بايد در ظرفي كه فضاي آن از گاز آرگون يا نيتروژن (به استتثناء چند مورد) پرشده است انجام شود.
 
روش ايمن نگهداري مواد آتشگير

محلولهاي آتش گير

مقادير كم محلولهاي آتشگير را در شيشه هايي كه درپوش آن از جنس PTFE (Polytertrafluoroethylene) مي باشد نگهداري مي كنند. مقادير زيادتر آن در سيلندرهاي فلزي (مانند سيلندر گاز) نگهداري مي شود كه يك سوزن مخصوص به دريچه خروجي آن وصل مي شود و بوسيله يك سرنگ كاملاً خشك، هواي داخل سيلندر با يك گاز بي اثر (آرگون يا نيتروژن) جايگزين مي شود.
 
 مواد جامد آتشگير

جامدهاي آتشگير در جعبه هاي مخصوصي كه بوسيله گاز بي اثر پرشده اند نگهداري مي شوند، اين جعبه ها فوق العاده گران قيمت هستند. بنابراين بعضي از اين مواد به شكل محلول فروخته مي شوند و بعضي ديگر در ظروف حاوي روغن معدني (پارافين و ..) يا حلالهاي هيدروكربني سبك نگهداري مي شوند.
جامدهاي آتشگير خفيف (مانند ليتيم آلومينيوم هيدريد يا سديم هيدريد) را مي توان براي مدت زمان كوتاه در هواي معمولي جابجا كرد، اما براي نگهداري طولاني مدت بايد در ظروفي كه فضاي آن با يك گاز خنثي (آرگون يا نيتروژن) پر شده است، نگهداري شود.
 
 معدوم كردن مواد آتشگير

معدوم كردن مقادير كم مواد آتشگير و ظروف خالي آن را بايد با دقت فراوان و با سردكردن باقيمانده اين مواد انجام داد.
- موادي كه واكنش پذيري كمي دارند را در مقادير زيادي از يك حلال بي اثر مانند هگزان رقيق كرده و ظرف آن را در حمام يخ قرار داده و قطره قطره به آن آب سرد اضافه كنيد.
- موادي كه واكنش پذيري زياد دارند: محلول رقيقي از آن را به آهستگي به يخ خشك اضافه كرده و با افزودن يك ماده كه واكنش پذيري ملايمي با ماده آتشگير دارد و همچنين در يخ خشك منجمد نمي شود (مانند دي اتيل اتر، استون، ايزوپروفيل الكل و متانولي كه مقدار جزئي آب داشته باشد) خنثي سازي انجام مي شود.
ليست مواد آتشگير

مواد جامد

1- ذرات ريز فلزاتي مانند : منيزيم – كلسيم- زيركونيم- اورانيوم
2- فلزات قليايي (سديم – پتاسيم)
3- هيدريدهاي فلزي يا غيرفلزي (دي بوران – سديم هيدريد- ليتيم آلومينيوم هيدريد- اورانيوم تري هيدريد)
4- واكنشگرهاي گرينيارد(RMg X)
5- مشتقات آلكيله شده هيدريدهاي فلزي و غيرفلزي (مانند دي اتيل آلومينوم هيدريد- بوتيل ليتيم- تري متيل آلومينيوم).
6- كربونيل هاي فلزي (مانند دي كبالت اكتاكربونيل- كربونيل نيكل)
7- كاتاليزورهاي هيدروژناسيون مانند رنه نيكل
8- فسفر سفيد يا زرد
9- پلوتونيوم
10- متان تلورول (CH3 TeH)
 
 گازهاي آتشگير

- آرسين
- دي بوران
- فسفين
- سيلان
مايعات آتشگير
- هيدرازين
- تركيبات ارگانومتاليك‹‹ Metalorganics ››
 
موادي كه توليد پراكسيد مي كنند

مواد شيميايي هستند كه به مرور زمان يا در اثر تماس با هوا توليد كريستالهاي پراكسيد مي كنند كه به ضربه حساس هستند. عمومي ترين تركيبات شيميايي كه توليد پراكسيد مي كنند عبارتند از دي اتيل اتر و تتراهيدروفوران (THF)، وقتي كه درب اين مواد باز شد نمي توان از توليد پراكسيد در آنها جلوگيري كرد مگر اينكه بعد از آن در ظرفي نگهداري شوند كه هواي داخل آن گاز بي اثر باشد. ( كه عملاً نشدني است).
به اين دليل، توصيه مي شود، تمام موادي كه توليد پراكسيد مي كنند در هنگام دريافت كردن تاريخ زده شده و به شكل دوره اي ميزان پراكسيد توليد شده در آنها با استفاده از تست هاي مخصوص ارزيابي شود. به عنوان يك اقدام احتياطي، فقط مقاديري از اين مواد كه در يك آزمايش در حال اجرا استفاده مي شود در آزمايشگاه نگهداري كنيد (نه بيشتر)
مطالعه برگ اطلاعات ايمني ماده شيميايي ‹‹ MSDS ››  موردنظر، بهترين منبع اطلاعاتي براي انجام اقدامات صحيح هنگام كار و نگهداري آن است.
طبقه بندي مواد شيميايي كه به مرور زمان توليد پراكسيد مي كنند
گروه I : تركيبات غيراشباع، خصوصاً آنهايي كه جرم مولكولي كمي دارند و ممكن است شديداً پليمريزه شده و بطور اتفاقي  شروع به توليد پراكسيد كنند. اين تركيبات را بيشتر از 12 ماه نگهداري نكنيد.

اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه I
 
آكريليك اسيد تترا فلئورو اتيلن
آكريلو نيتريل وينيل استات
بوتا دي ان وينيل استيلن
كلروبوتا دي ان (كلروپرن) وينيل كلرايد
كلروتري فلئورواتيلن ونيل پيريدين
متيل متا آكريلات وينيليدين كلرايد
استيرن
  
گروه II :
اين گروه شامل تركيباتي هستند كه در هنگام تلغيظ شدن (بوسيله تقطير يا تبخير) خطر توليد پراكسيد دارند. مقدار پراكسيد در اين تركيبات بايد در صورت تلغيظ شدن يا رسيدن به يك غلظت مشخص اندازه گيري شود. اين تركيبات را بيشتر از 12 ماه نگهداري نكنيد.
 
اسامي تعدادي از تركيبات شيميايي گروه II
 
استال
دي اكسان (P-dioxane)
كومن (ايزو پروپيل بنزن)
اتيلن گليكول دي متيل اتر (glyme)
سيكلو هگزن
فوران
سيكلو اوكتن
متيل استيلن
سيكلو پنتن
متل سيكلو پنتان
دي استيلن
متيل-1- بوتيل كتون
دي سيكلو پنتا دي ان
تترا هيدرو فوران
دي اتيلن گليكول دي متيل اتر(diglym)
تترا هيدرو نفتالين
دي اتيل اتر (ether)
وينيل اتر
 
گروه   III:
پراكسيد توليد شده توسط اين تركيبات حتي بدون تغليظ شدن ممكن است منفجر شود. اين تركيبات را بيشتر از سه ماه نگهداري نكنيد.

 
تركيبات آلي
تركيبات غير آلي
دي ونييل اتر
پتاسيم (فلزي)
دي ونييل استيلن
پتاسيم آميد
ايزو پروپيل اتر
سديم آميد
ونييليدن كلرايد
 
 
مايعات و گازهاي سرمازا(Cryogenic)
                                                                                                          
تركيبات سرمازا(Cryogenic)  : گازهايي هستند كه در دماهاي پائين به مايع يا جامد تبديل شده اند. نمونه هايي از اين تركيبات سرمازا عبارتند از : هليوم مايع، نيتروژن مايع، اكسيژن مايع و يخ خشك (دي اكسيد كربن جامد).
خطراتي كه بدليل استفاده از تركيبات سرمازا(Cryogenic)  ممكن است رخ دهد عبارتند از : صدمات بافتي ( به شكل يخ زدن بافت به علت سرما)، ايجاد خفگي بدليل جانشين شدن اين تركيبات با اكسيژن موجود در هوا، احتمال انفجار بدليل نوسانات فشار در ظرف نگهداري.
خطر ديگري كه هنگام استفاده از هيدروژن مايع، هليم مايع، و بويژه نيتروژن وجود دارد تغليظ شدن اكسيژن مايع است، كه اگر اكسيژن مايع با مواد قابل اكسيد شدن تماس پيدا كند امكان انفجار وجود خواهد داشت.

نكات ذيل هنگام استفاده از تركيبات سرمازا (Cryogenic) بايد رعا يت شود :
• نگهداري و كار كردن با مواد سرمازا(Cryogenic) بايد در مكاني كه هواي آن به خوبي تهويه مي شود انجام گردد. (از نگهداري و كاركردن با اين مواد در فضاهاي كوچك و درب بسته اجتناب كنيد).
• به عنوان يك اقدام پيشگيرانه هميشه موقع جابجاكردن يا كار كردن با مواد سرمازا از دستكش مخصوص استفاده كنيد.
• موقع تخليه ماده سرمازا يا بازكردن درب ظرف آن بايد ماسك محافظ صورت پوشيده شود.
• حمل و نقل مواد سرمازا(Cryogenic) بايد به شيوه صحيح و تأييد شده انجام گيرد (مثلاً استفاده از ظروف دو جدارة مخصوص). بايد مراقبت نمود كه شيوه كار باعث افزايش بيش از حد گاز و بالارفتن فشار نشود.
• در صورت استفاده از بالابرهاي برقي براي انتقال مواد سرمازا بايد درب ظروف مورد استفاده كاملاً سفت و محكم بوده و حداكثر ظرفيت آن يك ليتر (براي مواد مايع) يا يك كيلوگرم (براي مواد جامد) باشد.
 
مواد منفجر شونده

تركيب قابل انفجار تركيبي است كه در صورت قرار گرفتن در معرض ضربه ناگهاني، فشار يا دماي بالا، سبب آزادكردن مقادير زيادي حرارت و گاز با فشار زياد به محيط مي شود.
جدول زير نام موادي است كه در صورت تركيب شدن با يكديگر توانايي توليد ماده منفجرشونده را دارند. اين واكنشگرها به شكل عمومي در آزمايشگاهها موجود است.
- استون + كلروفرم در حضور يك باز
- استون + مس ، نقره جيوه يا نمكهاي آنها
- آمونياك (محلولهاي آبي آمونياك)+CL2،  Br2،  I2
- كربن دي سولفيد + سديم آزيد
- كلر + يك الكل
- كلروفرم يا تتراكلريد كربن + پودر آلومينيوم يا منيزيم
- شاركول + عامل اكسيد كننده
- دي اتيل اتر + كلر
- دي متيل سولفوكسيد + يك آسيل هاليد ، SOCl2 يا POCl3
- دي متيل سولفوكسيد + Cro3
- اتانول + كلسيم هيپوكلريت
- اتانول + نيترات نقره
- اسيد نيتريك + استيك اسيد يا استيك انيدريد
- پيكريك اسيد + نمك يك فلز سنگين مانند سرب، جيوه يا نقره
- اكسيد نقره + آمونياك + اتانول
- سديم + هيدروكربن كلردار
- سديم هيپوكلريت + آمين
 
سموم ‹‹Poisons››
سموم، تركيباتي شيميايي هستند كه در صورت استنشاق، خوردن، تزريق يا جذب پوستي آنها در بدن، باعث صدمه به اندامهاي هدف، مانند كبد، ريه يا اندام تناسلي مي گردند.
 
سيلندرهاي گاز فشرده

خطرات ناشي از وجود سيلندرهاي حاوي گاز فشرده در آزمايشگاه به دو صورت شيميايي يا فيزيكي ممكن است باشد.
- آزاد شدن ناگهاني حجم زيادي از يك گاز در محيط مي تواند سبب كم شدن اكسيژن موجود در هوا و متعاقب آن ايجاد خفگي در افراد حاضر در آزمايشگاه نمايد.
- بعضي از گازهاي موجود در آزمايشگاه به دليل قابليت زياد اشتعال پذيري شان ممكن است سبب آتش سوزي در محيط شوند.
- در صورتي كه شير خروجي در اثر ضربه به سيلندرها آسيب ديده باشد، احتمال بروز صدمات جبران ناپذير وجود دارد.

 ( توجه :             1- درپوش شير سيلندر در موقع حمل و نقل بسته باشد.
                         2- در آزمايشگاه سيلندر گاز فشرده، با وسيله اي مناسب به ديوار ثابت شود.
                         3- حمل و نقل سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاهها با وسيله مخصوص آن انجام شود.)
 
جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده

- جابجايي سيلندرهاي گاز فشرده، بايد بوسيله دوچرخه مخصوص آن كه مجهز يه زنجير محافظ سيلندر است انجام شود.
- به منظور محافظت از شير سيلندر، حتماً موقع حمل و نقل درپوش محافظ شير بسته شده باشد.
- سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه حتماً به وسيله زنجير يا تسمه اي محكم به ديوار ثابت شده باشد.
 روشها و اقدامات احتياطي براي كاركردن با سيلندرهاي گاز فشرده
 رعايت نكات احتياطي در ارتباط با سيلندرهاي گاز فشرده در آزمايشگاه :
- سيلندرها، يا در نگهدارندة فلزي مخصوص كه در كف آزمايشگاه است قرار مي گيرد يا بوسيله تسمه يا زنجيري فلزي به ديوار ثابت مي شود و يا بوسيله يك گيره به ميز كار نصب مي گردد.
- سيلندرها را در مسير تردد عمومي قرار ندهيد.
- سيلندرهايي كه حاوي گازهاي قابل اشتعال هستند در مكاني دور از شعله ( چراغ بونزن) و گرم كننده هاي برقي (هات پليت) بگذاريد.
- براي اطمينان از نوع گاز موجود در سيلندر، به رنگ سيلندر اعتماد نكنيد، بلكه حتماٌ برچسپ سيلندر را بررسي كنيد.
- با توجه به نوع گاز سيلندر، تنها از شير تنظيم كننده (رگولاتور) مخصوص به آن گاز استفاده كنيد.
- شيرهاي خروجي در مواقعي كه لازم نيست بايد بسته باشد.
- هرگز خودتان اقدام به پركردن مجدد سيلندر نكنيد. توليد كنندگان مربوطه اين كار را خواهند كرد و در صورت نياز، سيلندرها را رفع نقص خواهند نمود.
 
مواد شيميايي خيلي خطرناك        
                                                                                                                                                                 Highly Hazardous Substances 
بر اساس استاندارد تعريف شده به وسيله ادارة ايمني و سلامت شغلي

[occupational safety and Health Administration (OSHA)]، مواد شيميايي اي كه خطرات ويژه‌اي دارند تحت عنوان  Particularly Hazardous Substances (PHS) نام گذاري و در سه گروه تقسيم بندي شده‌اند.
(PHS) به تركيبات شيميايي اطلاق مي شود كه اگر به طور صحيح و مناسب بكار برده نشوند، ممكن است صدمات فوق العاده شديدي براي افرادي كه با آنها سروكار دارند ايجاد كند. اين صدمات ممكن است به صورت سرطان- صدمه به جنين- ايجاد عيوب ژنتيكي- عقيمي يا ايجاد تغيير در دستگاه توليد مثل باشد. بعلاوه سرايت مقادير بسيار كم بعضي از تركيبات مانند مهاركننده كولين استراز، سيانيد يا مواد شيميايي فوق العاده سمي، ممكن  صدمات جبران ناپذير و حتي مرگ به دنبال داشته باشد.
بنابراين كار كردن با اين تركيبات در آزمايشگاه مستلزم رعايت اقدامات ايمني شديدتر و بيشتري مي باشد.
 ( با توجه به مقادير و روشي كه هنگام كار كردن با اين مواد در آزمايشگاه اتخاذ مي شود بايد دستورالعمل ايمني مناسب را رعايت نمود.)
براساس تقسيم بندي OSHA، سه گروه آن به قرار زير است:

1- موادي كه به عنوان عوامل سرطان زا شناخته شده اند. Carcinogen) "Select"

موادي كه توسط OSHA به عنوان (گروه مواد سرطان زا) انتخاب شده اند   Carcinogen) (Select  در يكي از زير گروههاي زير قرار مي گيرند.
الف- موادي كه توسط OSHA سرطان زا اعلام شده است :  Carcinogen) OSHA)
اين مواد به وسيله OSHA به عنوان سرطان زا معرفي شده اند. هر كدام از اين مواد استانداردهاي مخصوص به خود را دارد كه در زير گروه 2 استانداردهاي عمومي صنعتي كه توسط OSHA بيان شده قرار مي گيرند.
ب- موادي كه در انسان سرطان زا شناخته مي شوند. (Known Human Carcinogen)
اين مواد در تقسيم بندي اي كه از سوي [National Toxicology Program (NTP)] در جديدترين گزارشات سالانه اش بيان مي شود به عنوان موادي كه مي توانند سرطان زا باشند شناخته مي شوند. يا در تقسيم بندي كه به وسيله
International Agency for Research on cancer “IARC”  اعلام شده در گروه يك ‹‹ عوامل سرطان در انسان›› قرار دارند.
ج- موادي كه توان ايجاد سرطان در انسان را دارند.
اين مواد در ليستي كه از سوي IARC اعلام شده يا در گروه 2A ‹‹ موادي كه احتمالاً در انسان ايجاد سرطان مي كنند››
“Probably Carcinogenic to humans”  و يا در گروه 2B ‹ موادي كه شايد سبب ايجاد سرطان در انسان شوند ›
”Possibly Carcinogenic to humans”  قرار مي گيرند.
و يا در طبقه بندي كه توسط [National Toxicology Program (NTP)] اعلام شده با عنوان
reasonably anticipated to be a carcinogen (موادي كه سرطان زا بودن آنها قابل انتظار است) ناميده مي شوند.
 با توجه به آزمايشاتي كه به طرق ذيل بر روي حيوانات انجام شده، دلايل آماري معني داري وجود دارد كه حاكي از شيوع تومور در آنهاست.
• ورود مواد سرطان زا از طريق استنشاق : سرايت مزمن به شكل روزانه 6 تا 7 ساعت، هفته اي 5 روز و مقدار ماده كمتر از 15 مي

راه اندازي فروشگاه در Eforosh رايگان است