اکسید سرب لیتارژ (PbO) نوعی ترکیب شیمیایی زرد رنگ است که دارای حدود ۹۳٪ سرب میباشد و در گذشته در نقاشی به عنوان خشککننده رنگهای روغنی و در پزشکی برای شستشو استفاده میشد. این ماده با نامهای مُرداسنگ، مُردارسنگ یا مُرداسنج در منابع فارسی کهن ذکر شده است. با این حال، به دلیل سمیت بالای آن، استفاده از آن امروزه بسیار محدود شده و فقط در موارد صنعتی و تحت نظارت دقیق مجاز است.
اکسید سرب (لیتاژ | Litharge | PbO) یکی از مهمترین مواد مصرفی در فرآیند فایر اسی (Fire Assay) است که بهعنوان کلکتور (Collector) یا جمعکننده اصلی فلزات گرانبها بهویژه طلا (Au) و نقره (Ag) عمل میکند. در مرحله ذوب (Fusion)، لیتاژ تحت تأثیر عامل احیاکنندهای مانند آرد یا نشاسته، از حالت اکسیدی خارج شده و به سرب فلزی (Pb) تبدیل میشود. این سرب مذاب به دلیل تمایل بالای خود به آلیاژ شدن با فلزات نجیب، ذرات طلا و نقره موجود در نمونه معدنی را جذب کرده و در قالب دکمه سربی (Lead Button) در کف بوته جمعآوری میکند.
واکنش احیای اصلی لیتاژ بهصورت زیر است:
سرب تولیدشده نقش بسیار حیاتی در افزایش Recovery (بازیابی) طلا و نقره دارد؛ زیرا بدون حضور کلکتور مناسب، بخشی از فلزات ارزشمند ممکن است در سرباره (Slag) باقی بمانند و موجب خطای آنالیز شوند. مقدار لیتاژ مصرفی معمولاً بر اساس نوع ماتریکس نمونه (اسیدی، بازی یا سولفیدی) تنظیم میشود. استفاده بیش از حد از لیتاژ میتواند دکمه سربی بیشازحد بزرگ ایجاد کند و مرحله کوپلاسیون را دشوار سازد، در حالی که مقدار کم آن ممکن است باعث کاهش بازیابی فلزات گرانبها شود. بنابراین انتخاب صحیح میزان Litharge یکی از کلیدیترین پارامترهای موفقیت در Fire Assay محسوب میشود.
:
