دیایزوبوتیل کتون Diisobutyl Ketone · DIBK
حلال کتونی با تبخیر کند و قدرت حلکنندگی بالا برای رزینهای وینیلی و نیتروسلولزی، رنگ و پوششهای صنعتی، و استخراج فلزات در آزمایشگاههای تجزیه. تأمین از منابع معتبر با مدارک فنی کامل.
مشخصات سریع
دیایزوبوتیل کتون چیست؟
دیایزوبوتیل کتون (DIBK) یک کتون آلیفاتیک متقارن با بویی ملایم و میوهمانند است که از تراکم دو مولکول ایزوبوتیرآلدهید و سپس هیدروژناسیون حاصل میشود. نرخ تبخیر کند، قدرت حلکنندگی بالا برای رزینهای نیتروسلولزی و وینیلی، و اختلاطپذیری خوب با اغلب حلالهای آلی، آن را به گزینهای رایج در فرمولاسیون رنگ و پوششهای صنعتی، جوهر و همچنین بهعنوان حلال استخراج در روشهای تجزیهای (نظیر جذب اتمی شعلهای برای فلزات سنگین) تبدیل کرده است. این ماده بهصورت مایع بیرنگ با UN شماره ۱۱۵۷ و کلاس خطر ۳ (مایع قابلاشتعال) طبقهبندی میشود.
شناسنامه شیمیایی
شناسههای استاندارد بینالمللی برای جستوجو، ثبت سفارش و تطبیق با اسناد گمرکی.
| نام تجاری / رایج | Diisobutyl Ketone، DIBK، Isovalerone، Valerone |
|---|---|
| نام IUPAC | 2,6-Dimethylheptan-4-one |
| شماره CAS | 108-83-8 |
| شماره EC | 203-620-1 |
| شماره UN (حمل) | 1157 |
| فرمول مولکولی | C9H18O |
| فرمول خطی | (CH3)2CHCH2COCH2CH(CH3)2 |
| SMILES | CC(C)CC(=O)CC(C)C |
| InChIKey | PTTPXKJBFFKCEK-UHFFFAOYSA-N |
| MDL Number | MFCD00008940 |
| PubChem CID | 7958 |
خواص فیزیکوشیمیایی
مقادیر زیر برگرفته از دادههای منتشرشده تأمینکنندگان معتبر (Sigma-Aldrich، Merck Millipore، Carl Roth) است و برای گریدهای مختلف ممکن است اندکی متفاوت باشد.
| ویژگی | مقدار |
|---|---|
| ظاهر فیزیکی | مایع بیرنگ تا کمی زرد |
| بو | ملایم، میوهای / شبیه کتون |
| وزن مولکولی | 142.24 g/mol |
| دانسیته (۲۵°C) | 0.808 – 0.813 g/mL |
| نقطه جوش (۱ atm) | 165 – 170 °C |
| نقطه ذوب | −46 °C |
| نقطه اشتعال (Closed cup) | 49 °C |
| دمای خوداشتعالی | ~396 °C |
| محدوده انفجار در هوا | 0.8 – 6.2 % |
| فشار بخار (۲۰°C) | 1.7 mmHg |
| دانسیته بخار (نسبت به هوا) | 4.9 |
| ضریب شکست (n20/D) | 1.412 |
| حلالیت در آب (۲۰°C) | ~0.05 g/100mL |
| اختلاطپذیری | با اغلب حلالهای آلی (اتانول، اتر، استون، بنزن) قابل امتزاج |
ایمنی، حملونقل و مواجهه شغلی
این بخش خلاصهای فنی است و جایگزین برگه ایمنی رسمی (SDS) تولیدکننده نیست. پیش از استفاده، SDS کامل محموله خریداریشده را مطالعه کنید.
جملات هشدار (H-Statements)
H226 — مایع و بخار قابل اشتعال H335 — تحریککننده دستگاه تنفسی H315 — تحریککننده پوست H319 — تحریککننده چشم
حد مجاز مواجهه شغلی
طبق NIOSH REL: میانگین وزنیزمانی (TWA) برابر با 25 ppm معادل 150 mg/m³ در طول شیفت کاری هشتساعته. تهویه موضعی (LEV) در محیطهای بسته توصیه میشود.
تجهیزات حفاظت فردی
دستکش مقاوم شیمیایی، عینک ایمنی بسته، و در فضاهای با تهویه ضعیف، ماسک تنفسی با کارتریج بخارات آلی مطابق دستورالعمل کارفرما.
کمکهای اولیه
تماس چشمی/پوستی: شستوشوی فوری با آب فراوان. استنشاق: انتقال به هوای آزاد. در هر صورت مواجهه، مراجعه به پزشک یا مرکز اورژانس توصیه میشود.
کاربردهای صنعتی
DIBK به دلیل نرخ تبخیر آهسته و قدرت حلکنندگی بالا، در چند صنعت مشخص کاربرد تخصصی دارد.
رنگ، رزین و پوشش
حلال دمکند (slow-evaporating) برای لاکهای نیتروسلولزی و رزینهای وینیلی؛ بهبود ترازشدن (leveling) و کاهش پدیده «پوست پرتقال» در پوششهای صنعتی.
استخراج و آنالیز فلزات
حلال استخراج در روشهای جذب اتمی شعلهای (FAAS) برای پیشتغلیظ فلزاتی مانند کادمیوم در نمونههای آب محیطی، و در سیستمهای استخراج غشایی الکتریکی (EME).
سنتز و شیمی تجزیه
مشتقسازی ترکیبات کربونیل برای آنالیز HPLC-UV و بهعنوان حلال واکنش در سنتزهای آلی آزمایشگاهی.
پایش کیفیت هوای محیط کار
موضوع روشهای استاندارد کروماتوگرافی گازی با دسورپشن حرارتی برای اندازهگیری غلظت DIBK در هوای محیطهای صنعتی.
طعم و رایحه
در غلظتهای بسیار پایین، نُت بویایی سبز/مرکباتی دارد و در برخی فرمولاسیونهای عطر و طعم صنعتی بهکار میرود.
لاستیک و پلیمر
حلال کمکی در برخی فرمولاسیونهای چسب و پوششهای لاستیکی که به کنترل دقیق سرعت خشکشدن نیاز دارند.
نگهداری، بستهبندی و حملونقل
شرایط نگهداری
- ظروف در بسته و دور از منابع اشتعال، جرقه و حرارت مستقیم نگهداری شود.
- محل نگهداری باید خنک، خشک و دارای تهویه مناسب باشد.
- دور از عوامل اکسیدکننده قوی و اسیدها نگهداری شود.
- ظروف پس از باز شدن، سریع بسته و در دمای محیط کنترلشده نگهداری شوند.
گریدها و بستهبندی رایج آزمیران
- گرید صنعتی — بشکههای ۲۰۰ لیتری فلزی یا کنتینر IBC
- گرید آزمایشگاهی (≥ 99%) — ظروف ۱، ۲.۵ و ۴ لیتری
- ارائه COA و SDS برای هر بچ محصول
- امکان تأمین بر اساس نیاز پروژههای صنعتی و دانشگاهی
سؤالات رایج درباره دیایزوبوتیل کتون
دیایزوبوتیل کتون (DIBK) دقیقاً چیست؟
یک کتون آلیفاتیک با فرمول C9H18O و نام IUPAC ۲,۶-دیمتیلهپتان-۴-اون است که عمدتاً بهعنوان حلال صنعتی در رنگ، رزین و فرآیندهای استخراج تجزیهای استفاده میشود.
تفاوت DIBK با MIBK (متیل ایزوبوتیل کتون) چیست؟
MIBK (C6H12O) مولکول کوچکتر و فرارتری است با نقطه جوش حدود ۱۱۶°C، در حالیکه DIBK (C9H18O) مولکول بزرگتر، دمکندتر و با نقطه جوش حدود ۱۶۵–۱۷۰°C است؛ به همین دلیل DIBK برای کاربردهایی که نیاز به تبخیر آهستهتر دارند ترجیح داده میشود.
آیا DIBK در آب حل میشود؟
خیر، عملاً نامحلول است؛ حلالیت آن در آب حدود ۰.۰۵ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر (در دمای ۲۰°C) گزارش شده که آن را برای فرآیندهای استخراج مایع-مایع مناسب میکند.
کلاس خطر و شماره UN آن برای حملونقل چیست؟
DIBK با شماره سازمان ملل UN 1157، کلاس خطر ۳ (مایعات قابلاشتعال) و گروه بستهبندی III طبقهبندی میشود.
حد مجاز مواجهه شغلی (OEL) چقدر است؟
بر اساس NIOSH REL، میانگین وزنی-زمانی مجاز ۲۵ ppm معادل ۱۵۰ mg/m³ در شیفت هشتساعته کاری است.
آزمیران چه گریدهایی از DIBK ارائه میدهد؟
گرید صنعتی برای مصارف رنگ و پوشش در بستهبندی بشکهای، و گرید با خلوص آزمایشگاهی (≥۹۹٪) در ظروف کوچکتر، همراه با مدارک COA و SDS.
آیا برای مصارف غذایی یا دارویی قابل استفاده است؟
DIBK بهطور معمول مادهای صنعتی و آزمایشگاهی محسوب میشود؛ استفاده در کاربردهای غذایی یا دارویی نیازمند بررسی مقررات و استانداردهای اختصاصی آن حوزه و مشاوره تخصصی است.
شرایط استاندارد نگهداری آن چیست؟
در ظرف دربسته، دور از حرارت، جرقه و شعله باز، در محل خنک و با تهویه مناسب و دور از عوامل اکسیدکننده قوی نگهداری شود.
برای استعلام قیمت و موجودی تماس بگیرید
تیم فروش آزمیران آماده ارسال پیشفاکتور، COA و راهنمایی فنی برای انتخاب گرید مناسب پروژه شماست.
